KAN BANKASI
TESTLERİN ÇALIŞMA YÖNTEMLERİ
Monoclonal Kartların Çalışılması
KAN GRUBU TESTİNİN ÇALIŞILMASI
Numune Hazırlanması —> 500 mikro litre ( 1 basım ) Diluent II
—> 50 mikro litre tam kan veya 2 mililitre sediment
Testin Çalışılması —> Her mikro tüpe 12.5 mikro litre hazırlanan hasta eritrosit süspansiyonu pipetlenir.
CROSS MATCH ÇALIŞILMASI
Amaç : Hasta kanı ile donörün kanının uyuşup uyuşmadığını kontrol etmektir.
Numune Hazırlanması —> Donör hasta için ayrı ayrı erirosit süspansiyonu hazırlanır.
Hasta Eritrosit Süspansiyonu için —> 1000 mikro litre ( iki basım ) Diluent II
—> 12,5 mikro litre hasta kanı
Donör Eritrosit Süspansiyonu İçin —> 1000 mikro litre ( iki basım ) Diluent II
—> 12,5 mikro litre Donör Kanı
A B D Enz AHG AHG
Donör Eritrosit Süspansiyonu 50 50 50 50 50 —-
Hasta Eritrosit Süspansiyonu 50 50 50 — — 50
Hasta Serumu — — — 25 25 25
Diluent I — — — 25 — —
Rh SUBGRUB TAYİNİ
Numune Hazırlanması —> 500 mikro litre ( bir basım ) Diluent II
—> 50 mikro litre tam kan veya 25 mikro litre sediment
Testin Çalışılması —> Her bir mikro tüpe 12,5 mikro litre hazırlanan hasta eritrosit süspansiyonu pipetlenir.
ABO / Rh FOR NEWBORN ( YENİ DOĞAN TESTİ )
Numune Hazırlanması —> 1000 mikro litre (iki basım) Diluent II
—> 12,5 tam kan
Testin Çalışması —> Her bir mikro litre tüpe 50 mikro litre hazırlanan hasta eritrosit süspansiyonu pipetlenir.
DİRECT COOMBS ÇALIŞILMASI
Amaç : Eritrosit yüzeyine yapışmış immuno proteinlerin veya kompleman parçalarının varlığını araştırır. Test serumu, insan immunoglobulün veya komplemanlarına karşı oluşturulmuş antikorları içerir
Numune Hazırlanması —> 1000 mikro litre (iki basım) Diluent II
—> 12,5 mikro litre tam kan
Testin Çalışılması —> Her bir mikro tüpe 50 mikro litre hazırlanan hasta eritrosit süspansiyonu pipetlenir.
TROMBOSİT SÜSPANSiYONU
Trombosit süspansiyonu Aferez veya Tromboforez denilen cihazlarla elde edilir Pahalı ve etkili bir yöntemdir. Elde edilen trombosit süspansiyonu 5 gün oda ısısında ajitatör cihazında sürekli döndürülerek saklanır. Tromboforez işlemine başlamadan önce HbsAg , HIV , HCV , RPR , Kan Gurubu , Hemogram çalışmaları yapılır cihaz set usulü çalışmakta ve her donör için ayrı set kullanılmaktadır. İşlem bittikten sonra setler atılır donöre iki koldan giriş yapılır. Bir koldan kan alınır, trombositler ayrıştırıldıktan sonra diğer koldan kan geri verilir. Bir işlemde 8 ünite kanda bulunan trombosit toplanmış olur. Tekrar trombosit vermek isteyenler 5 gün beklemek zorundadır.Trombositleri toplarken pıhtılaşmayı önlemek için ACD antikoagülanı kullanılır. Donördeki sıvı kaybını önlemek için ise 250 mililitre izotonik takviye eder. Örneğin ; Donörün trombositleri 250 000 olsun işlem sonunda 215 000 – 220 000 ‘ e düşer. Hastada ise Örnegin ; Trombositleri 5000 ise 35 – 40 bine yükselir Trombosit süspansiyonu kanserli, lösemili ,kanamalı hastalarda trombosit sayısını yükseltmek , pıhtılaşmayı sağlamak veya kanamayı durdurmak için istenir.
ERİTROSİT SÜSPANSiYONU
Donörün gerekli sorgulamaları yapıldıktan sonra 350 – 400 ml çiftli torbaya kan alınır. Torbanın içinde CPD veya SAGEM antikoagülanı bulunur. CPD antikoagülanı ile 35 gün SAGEM antikogülanı ile 42 gün saklanabilir (+4 C’de). Kanın serolojik tetkikleri ( Hbs Ag , HCV , HIV , RPR , Kan Gurubu , Hemogram ) çalışıldıktan sonra kan soğutmalı santrifüje karşılıklı ve dengeli konur 15 – 20 dk santrifüj edilir. İşlem bittikten sonra kan ekstroktör dediğimiz cihaza plazma ve eritrosit ayrıştırmak üzere konur. Torbanın üst kısmında plazma , alt kısmında eritrositleri bulunur. Torbanın üst kısmı kırılır ve plazmanın yedek 2. torbaya akması sağlanır . Plazmanın tamamı 2. torbaya aktarılır . Hortum kapatılır. Alttaki eritrositlerin torbaya homojenliği sağlanır. Bu işlem sonunda 1 ünite plazma ve 1 ünite süspansiyonumuz olur. Anemi , hemoglobin yükseltme gibi durumlarda istenir.
YIKANMIŞ ERİTROSİT SÜSPANSiYONU
% 9’ luk izotonik (sodyum klorür) ile 3 kez santrifüj edilerek yıkanır. Amaç; kanın içinde istenmeyen (bofikot) lokosit vb. maddelerin kanın içinden uzaklaştırılmasıdır.
Çok fazla kan tranfizyonu yapılmış hastalardan ve bağışıklık sistemi bozukluğu olan hastalardan istenir.
TAM KAN
CPDA antikoagülanı ile 35 gün saklanabilir. Masif kanamaları, trafik kazaları , travma , kırıklar, kopmalar vb. durumlarda istenir.
TDP ( TAZE DONMUŞ PLAZMA )
CPD antikoagülanı ile –20 –22 C’de 6 ay ile 1 yıl saklanabilir. Faktör takviyesi, trombosit takviyesi gibi durumlarda istenir.
NÜKLEER TIP
Nükleer tıpta üç bölüm bulunmaktadır:
1)KEMİK INERAL DANSITOMETRİSİ Bu böla menopoz sonrasında sıklıkla görülen osteoporoz riskini ortaya koymak için kemik yoğunluğu ölçülür.
Osteoporoz, kemik kitlesinde azalma ve kemik yapısında anormal yapilanma ile karakterize morbiditesi (sakat bırakıcı,hasar bırakıcı) yüksek bir hastalıktır.
Kemik yoğunluğunu ölçen çeşitli yöntemler bulunmaktadır.Nükleer tıpta DEXA (Dual Energy X-Ray Absorptiometry:İki enerjili X-Ray Absorbsiyometri)
yöntemi kullanılmaktadır.
DEXA yöntemi ile aksiyel ve periferik kemiklerin dansiteleri ölçülebilir.Günlük pratik uygulamada hastaların L 2-L4 (lumbal) vertebra ve femur kemik mineral dansitometrisi yapılması yeterlidir.Elde edilen görüntüler hastanın yaş ve cinsiyeti ile uyumlu ortalama değerler ile ve 25-35 yaş sınıfındaki genç erişkin ortalama değerleri ile karşılaştırılarak bir grafiğe yansıtılır.
L2 – L4 Lumbal Vertebra DEXA İncelenmesi:
Hastalar supine pozisyonuna alınır. Görüntü alanına girecek metal artefaktlar (fermuar, metal düğme, muska) uzaklaştırılır.ayaklar bir destek aracılığı ile yukarı kaldırılarak lumbal lordoz giderilir. Hastanın düzgün yatması sağlanır. Hastanın sternumundan yaklaşık 4 parmak aşağısı X ışını yardımıyla işaretlenir ve görüntü almaya başlanır. Böylece L2-L4 vertebralardan ölçüm yapılır. Görüntüler bilgisayar ekranına aktarılır. Görüntülerin analizinde L2,L3 ve L4 vertebralar seçilerek bu bölgedeki toplam ve her bir vertebranın dansite değeri ortaya çıkarılır.Hastaya daha önce aynı tetkik yapılmışsa sonucu bilgisayar ekranına yansıtılarak aynı bölgelerden analiz yapılmaya çalışılr.Aksi taktirde her iki tetkik sonuç karşılaştırıldığında yanlış sonuç çıkabilir. Özellikle osteoporoz tedavisi alan hastalarda takip değerlendirme yapılması önemlidir. Bu nedenle sonuçların karşılaştırılabilir olması için yapılan ölçüm ve analiz işleminin standart olması gerekir.
Femur DEXA İncelenmesi:
Hastalar supine pozisyonuna alınır. Görüntü alanına girecek metal artefaktlar (fermuar,metal düğme,muska) uzaklaştırılır. Hastanın ayaklarına femur rotasyonunu ve abdüksüyonunu standart hale getirecek aparat yerleştirilerek femur boynu , trokanterik bölge , Wards triogonu ve tüm femur olmak üzere farklı bölgelerin dansite değerleri elde edilir.
Dikkat edilmesi gereken noktalar:
Görüntüye alınmaya başlamadan önce hastaya ; menopoz öyküsü , kalsiyum , hormon tedavisi alıp almadığı, radyoterapi öyküsü , yapılan cerrahi operasyonlar , daha önceden kemik yoğunluğu ölçümü yaptırıp yaptırmadığı sorulmalı , yaptırmış ise sonuçları alınmalıdır.
Yakın zamanda (son bir ay içinde) sintigrafik bir tetkik yaptırıp yaptırmadığı sorgulanmalıdır. Yaptırmış ise Nükleer Tıp hekimi haberdar edilmelidir. Sonucu etkileyecek bir durum varsa tetkik ertelenmelidir.
Analiz işlemleri sırasında eski tetkikteki ilgi alanlarının şekli ve boyutu dikkate alınmalıdır.
DEXA Kalite Kontrol Testleri:
Günlük olarak hastalar çekime alınmadan önce cihazın kalibrasyon fantomu ve vertebra fantomu ile kalite kontroller yapılmalıdır.Lazerle fantomda belirli olan yerler işaretlenir ve görüntü alınır. Kabul edilebilir sınırlarda ise hasta alınmalıdır.Ayrıca tüm kalite kontrol testlerinin sonuçları kağıda dökülerek arşivlenmelidir.
2) GAMA KAMERA
Temel Nükleer Tıp görüntüleme cihazıdır. 4 bölümden oluşur;
Hasta yatağı ve ekleri
Gantry(Dedektörü tutar ve 360 derece dönebilmesini sağlar.)
Dedektör [Kolimatör(LEGP:Düşük enerjili genel amaçlı,MEGP:Orta enerjili genel amaçlı, HEGP:Yüksek enerjili genel amaçlı, HEPH:Yüksek enerjili tek delikli kolimatör) , NaI (Tl)(Talyum ile muamele edilmiş sodyum iyodür) kristali, fotonçoğaltıcı tüpler, önyükseltgeçler, puls yükseklik analizörü, pozisyon enerji devreleri, koreksiyon ünitesi gibi alt bölümleri vardır.]
Acquisition-Process Ünitesi: Görüntüleme parametrilerinin ( görüntüleme süresi, dinamik, statik ,tüm vücut tomografik) girildiği, görüntülerin depolandığı, üzerinde işlem yapıldığı ve filmlerin basıldığı üniteyi içerir.
Gama kamera ile alınan görüntülere sintigrafi denir. Gama kameralar ile planar (iki boyutlu) yada tomografik (üç boyutlu,kesitsel) görüntüleme yapılır.
Planar (iki boyutlu) görüntüleme : Planar görüntüleme statik ve dinamik olarak ikiye ayrılır. Dinamik görüntülemede belli bir zaman dilimi içerisinde ardışık statik görüntüler alınır. Bu şekilde organlardaki radyoaktif dağılımının zaman içerisinde değişme gösterilir. Hastaya radyo aktif madde enjekte edilir edilmez görüntülemeye başlanır. Statik görüntülemede ise sadece tek görüntü alınır. Statik görüntüleme spot ya da tüm vucut tarama şeklinde yapılabilir. Spot statik görüntülerde belli bir vücut bölgesi görüntülenir. Tüm vücut taramalarda taramalarda dedektör hastanın başından ayak ucuna kadar hareket ederek tüm vücudu tarar.
SPECT görüntüleme : Dedektör hasta etrafında 180 derece yada 360 drece dönerek tomografik görüntüleme yapılır. Dönme sırasında belli açılarda durarak (3-6 derece) görüntü alır. Toplam olarak 30-60 adet görüntü alınır. Bu ham görüntüler rekonstrüksiyon işlemlerinden geçirilerek 3 boyutlu ve kesitsel görüntüler elde edilir. İstenilen vücut bölgesi ya da organ sağdan-sola , yukarıdan – aşağıya ,önden arkaya doğru dilimlere ayrılır. Kesitsel görüntülerden yola çıkarak 3 boyutlu yüzeysel görüntüler elde edilebilir.
Nükleer tıp rutin uygulamada en çok karşılaşılan sintigrafik incelemeler
1. Kemik sintigrafisi : kemiklerde patoloji varlığını araştırmak için uygulanır.
Kullanılan RF-RN : Tc- 99m MDP
Dozu : 15-20m Ci (erişkin dozu)
Hasta pozisyonu : supine
Kullanılan kolimatör : LEGP
Görüntüleme şekli : statik, planar, tüm vücut 256 1024 matris
Görüntülemeye başlama zamanı : enjeksiyondan 2 saat sonra
Görüntüleme öncesi yapılacaklar : su kısıtlaması bulunmayan (böbrek hastası gibi) hastalarda 1-2 lt. su içilmesi ve bol bol tuvalete gidilmesi önerilir.
Görüntüleme süresi : 20-25 dakika
2. Dinamik-statik böbrek sintigrafisi : Böbreklerin RF ‘leri kandan alıp temizlemesi ve idrar yoluyla ile atması sırasında böbrekler ve mesane görüntü alanına alınarak fonksiyonları incelenir.
Kullanılan RF-RN : Tc-99m EC, DMSA 1
Dozu : 3-5m Ci (erişkin dozu)
Hasta pozisyonu : supine
Görüntüleme şekli : Dinamik ve statik, planar, dinamik fazda
64 64 , statik fazda 256 256 matris
Görüntülemeye başlama zamanı : enjeksiyon sırasında başlanır.
Görüntüleme süresi : 30-45 dakika dinamik faz, 1-2 saat statik faz (her 30 dakikada bir görüntü alınır.)
Görüntülemeden önce yapılacaklar : Tetkik öncesinde su kısıtlaması bulunmayan hastalarda 1-2 lt .Su içilmesi ve bol bol tuvalete gidilmesi önerilir. Statik takip görüntüleri alınırken su içirilmeye devam edilir.
2. Miyokord perfüzyon sintigrafisi :
Kalp kası (miyokord) kanlanması (perfüzyon) ve viabilitesi (canlılığı)’nı araştırmak için kullanılır. Bu tetkik iki aşamada yapılır. İlk aşamada hastaya tredmill cihazı veya bisiklette efor yaptırılarak stres görüntüleme ; ikinci aşamada ise dinlenirken Rest (istirahat) görüntüleme yapılır. Efor yapamayan hastalar (ortopedik kusurlu, klinik durumu iyi olmayan) hastalara farmakolojik stres yaptırabilir bu durumda eforun yerini tutabilecek ilaçlar verilerek stres görüntüleri alınır.
Kullanılan RF-RN : Tc-99m MIBI, TI-201 (talyum)
Dozu : talyum 2,5-3m Ci, Tc 99m MIBI (stres için 8m Ci, Rest için 20m Ci)
Hasta pozisyonu : Supine
Görüntüleme şekli : 180 derece tomografik, kalp bölgesi etrafında dedektör döndürülür. 64 64 ya da daha iyisi 128 128 matriste, 60 adet 20-30 sn’lik tomografik görüntü alınır
Görüntülemeye başlama zamanı :
a) stres görüntüleme : T1-201 kullanılıyorsa enjeksiyondan hemen sonra ,MIBI kullanılıyor ise 45 dk -1 saat sonra
b) rest görüntüleme : enjaeksiyondan 3-4 saat sonra, istirahat halinde iken.
Görüntüleme süresi : her bir faz (stres,rest) yaklaşık 25-30 dk sürer.
Görüntülemeden önce yapılacaklar : hastalar aç olmalıdır.Bazı miyokord çekimlerinde karaciğer aktivasyonu görüntüyü engeller.Bunu önlemek için hastaya süt ve çikolata yemesi söylenir.Bu karaciğerin aktivitesini azaltır. Miyokorddan daha net görüntü alınır, karaciğerde görüntü sayısı azalır.
Kullanılan kolimatör : LEHR, yoksa LEAP tercih edilir.
4. Gated Spect Görüntüleme : Miyokord perfüzyon sintigrafisi ile MUGA (kalp boşlukları içerisindeki kan volümü görüntülenir.) konbinasyonu gibidir. Miyokord perfüzyon görüntüleme yapılırken.MUGA’da olduğu gibi EKG triger kullanılır.Miyokordun kanlanması dışında kalp kasının hareketleride incelenir.Ham tomografik görüntüleme rekonstrüksiyon işlemi uygulanarak transaksiyel,koronal,sagittal kesitler elde edilir.
5.Akciğer Perfüzyon-Yentilasyon Sintigrafisi : En sık kullanım alanı akciğer embolisidir. Bu durumda bir pıhtı akciğerin damarlarının tıkar ve beslenmesini engeller hastanın ölümüne neden olabilir. Acil bir nükleer tıp incelemesidir. Perfüzyon ve ventilasyon olmak üzere iki aşamalı olarak yapılır
Kullanılan RF-RN : Tc-99m MAA(Perfüzyon için),Tc-99m DTPA(ventilasyon için)
Dozu : 5m Ci (erişkin dozu)
Hasta pozisyonu : supine
Görüntüleme şekli : statik, planar, 256 256 matris
Görüntülemeye başlama zamanı : enjeksiyonu takiben 5. dakikadan itibaren
Görüntüleme süresi : 300 – 500 kcount, 3 – 5 dk
Kullanılan kolimatör : LEHR, LEAP
6. Paratiroid Sintigrafisi
Kullanılan RF-RN : Tc-99m MIBI
Dozu : 15 – 20m Ci (erişkin dozu)
Görüntüleme şekli : statik, planar, 256 256 matris, gerekirse tomografik görüntüleme yapılır.
Görüntülemeye başlama zamanı : Enjeksiyondan 5-10 dk ilk görüntü alınır.Takiben 1.,2.,3. ve 4. saatlerde statik görüntüleme yapılır.
Görüntüleme süresi : Her bir statik görüntü yaklaşık 5 dk sürer.
Hasta pozisyonu : Supine, kollar yukarıda
Görüntü pozisyonları : Baş ve torako görüntü alanına girecek şekilde anterior görüntü alınır.
Kullanılan kolimatör : LEAP yeterli
GAMA KAMERA KALİTE KONTROL TESTLERİ
Görüntüsü alınan hastalarda patolojik durum yokken sonuç patolojik çıkabilir ya da tam tersi olarak patoloji varken sonuç normal olabilir. Bu nedenlede gama kameranın sisteminde bir hata olup olmadığının anlaşılması için düzenli kontrolü gerekir.Bu kontroller günlük, haftalık, aylık testler şeklinde uygulanır ve “Gama Kamera Kalite Kontrol Testleri” olarak adlandırılır.
Günlük Kalite Kontrol Testleri
1. sistemin genel görünüşü
2. background (zemin)aktivite kontrolu
3. fotopik (fotopeak) ve pencere ayarı
4. uniformity (düzenlilik, tek düzelik)kontrolü
a) ıntrinsik uniformity
b) ekstrinsik uniformity
Haftalık Kalite Kontrol Testleri
1. rezolüsyon (netlik)
a) ıntrinsik rezolüsyon
b) ekstrinsik rezolüsyon
2. Linearity (doğrusallık)
a) ıntrinsik Linearity
b) ekstrinsik Linearity
3. COR (centre of rotation )(dönme merkezi)
4. Spect toplam performans testi)
3) SICAK ODA
Nükleer tıpta tanı ve tedavi işlemlerinde kullanılan radyoaktif maddelere radyofarmasötik adı verilir. Bir radyofarmasötik iki kısımdan oluşur : 1. radyonüklid(örneğin ; Tc-99m) , 2. farmasötik (örneğin ; DMSA)
Farmasötik ile birleştirilerek Tc-99m,nüklüeer tıp merkezinde bulunan Molibden 99-Tc 99m jeneratöründen elde edilir.Ana radyo nüklidden yavrunüklidin ayrılmasına izin veren sistemlerdir. Bu sistemde ana nüklid molibdenin absorbe edildi ve karşılıklı iyon değişimine olanak veren alüminyum bir sütun bulunur. Ana nüklid iyon değiştirici sütun üzerinde kalırken yavru nüklid çeşitli kimyasal ayrıştırma yöntemleriyle ana nüklidden ayrılır. Bu işleme milking (sağma) adı verilir.
Sağım İşlemi :
1. Mon – Tek Mo – 99 / Tc – 99m jeneratörü ve Nacl vakumlu şişeler aseptik şartlarda hazırlanmış olup elde edeceğimiz Perteknetat çözeltisi steril ve apirgendir.
2. Mon – Tek Mo – 99 / Tc – 99m jeneratörü LAF içinde kurşun zırh arkasına yerleştirilir.jenaratör kapağı açılır.
3. %0,9 Nacl içeren şişe jeneratör üzerineki yerine yerleştirilir.
4. Vakumlu şişe, şişe zırhına koyulur ve jeneratör içindeki yuvaya yerleştirilir.
5. Vakumlu şişe takıldıktan sonra jeneratörden sağım işleri gerçekleşecek ve perteknetat çözeltisi vakumlu şişede toplanacaktır.
6. Tüm Nacl çözeltisi bittikten sonra vakumlu şişeyi çekmeden önce 1-2 dk beklenir.
7. Boş Nacl şişesini hareket ettirmeden başka bir vakumlu şişe B konumuna yerleştirilir. Böylece iğnenin sterilitesi korumuş olacaktır.
8. Sağılan Tc – 99m perteknetat çözeltisi kontrol edilir.Çözelti renksiz ve berrak olmalıdır. Bulanık olan ürün kesinlikle kullanılmamalıdır.
9. Kurşun zırh üzerine sağım aktivitesini, hacmini ferihi ile ilgili bilgileri doldurduğumuz etiketi yapıştırırız.
10. Tc – 99m perteknetat çözeltisi nükleer tıp doktoru tarafından kullanılmalıdır.
Sağım işlemi yapıldıktan sonra günlük olarak kullanılacak Tc – 99m elde edilmiş olur. Doz kalibratörünün günlük kalite kontrolü yapılır. Doz kalibratöründe toplam aktivite miktarı ölçülür. Tc – 99m için günlük kalite kontrol işlemleri yapılır.Sorun yoksa o günkü tetkikler için gerekli radyofarmasötikler hazırlanır.
Radyofarmasötiklerin ticari kitlerden hazırlanışı sırasında enjektöre radyonüklid gerekli miktarda çekilir. Liyofilize (toz halinde) radyofarmasötik içeren vial içerisine gerekli miktarda konulur.Çok fazla sarsmadan hafifçe birkaç kez çalkalanır ve belli bir inkübasyon periyodundan sonra hastalara verilmeye hazır hale gelir. Bir yandan radyofarmasötiğin kalite kontrol işlemleri yapılırken bir yandan da doz kolibratörü aracılığı ile hastalar için gerekli aktivite miktarları enjektöre çekilir. Her enjektör içinde ne kadar radyoaktif madde olduğu, hangi radyofarmasötik bulunduğu, saat kaçta hazırlandığı, enjektör üzerine yapıştırılan etiketlerde belirtilir. Kurşun zırhlı kaplar içerisinde hastalara uygulanmak üzere hemşireye teslim edilir. Kalite kotrol testlerinde sorun yok ise hastalara uygulanır.
PATOLOJİ LABORATUARI
Patoloji : Canlılarda hastalıkta oluşan makrokobik ve mikroskobik olarak meydana gelen değişiklerin oluş mekanizma hızlarını ve sonuçta meydana gelen oluşumları inceleyen bilime “patploji” denir.
Patoloji laboratuarında yapılan çalışmalar şöyle sıralanabilir;
Kayıt işlemi
Makrokobik inceleme
Fiksasyon
Dehidratasyon
Saydamlaştırma
Parafine gömme (Kalıplama ve Bloklama)
Parafin bloklardan kesit alma (Blokların Traşlanması)
Deparafinasazyon
Dehidratasyon
Rehidratasyon
Boyama
Dehidratasyon
Saydamlaştırma
Kapatma işlemi
Mikroskobik inceleme
Kayıt işlemi
Ameliyathanede çıkarılan bütün parçalar özel solüsyonlar içerisinde patoloji lab. Gönderilir. Endoskopik biyopsiler, dermatolojik vakalar Holland’s solüsyonu (Bakır içerir. Sarı_yeşil renklerdir ve leke bırakır.)içerisinde diğer dokular ise formaldehit içerisinde gelir.Kayıtları yapıldıktan sonra fiksasyon ve inceleme için makroskobi odasına gönderilir.
Fiksasyon
Makroskobi salonuna gelen dokuların büyüklükleri fiksasyon süresini etkiler. Endoskopik, inzisyonel ve iğne biyopsilerinin fiksatifte 4 saat kalması yeterlidir. Daha büyük dokular ise 24 saat formaldehit içerisinde fikse edilir.
Formeldehit : Çabuk buharlaşır. İritandır. (Tahriş edicidir) kozmetik sanayisinde kullanılır. Dokunun suyunu çeker (hidrofildir) kovelant bağlarla içine atılan dokunun hidroksil gruplarını bağlar.
Formaldehitte uzun süre beklemiş olan dokulardan hazırlanan kesitlerde immunhistokimyasal çalışma olumsuz etkilenebilir. Formaldehit içerisinde ne kadar kaldığı teknisyen tarafından bilinmelidir.
Formaldehit tesbitinde hücre sitoplazması ve çekirdeği büyümüştür. Diğer fiksatiflerde çekirdek morfolojisi daha iyi inceleneir. Çünkü çekirdek büyük olarak gözükür. Formaldehit içerisinde biyopsi örneklerini uzun süre saklayabiliriz. Diğerlerinde ise dokunun uzun süre saklanması ile dokunun kırılganlığı artar.
Maroskobik inceleme
Makroskobi salonunda biyopsiler solusyon içerisinden çıkarılır. Bol su ile yıkanır.(Arındırmak amaçlı) makroskobik olarak incelenmeden önce örneğin nereden alındığı, örneğin kişinin kaç yaşında olduğu, cinsiyetinin ve şikayetinin ne olduğu bilinmelidir.
Holland solusyonu içerisinden çıkarılan küçük dokular biyopsi numarası yazılan (kurşun kalemle) kasetlerin içine konur.Formaldehit içerisinde çıkarılan büyük dokular ise teknisyene belirlenen yerden dilimlendikten sonra kasetlere yerleştirilir. Ufak parçalar kasetin deliklerin akabileceği için kağıtlarına sarılarak kaset içerisine konur. Mezure ile ölçülen organların boyutları, ağırlıkları, rengi, şekli ve biçimi hasta kağıdına belirtilir. Kasetler delikli, kimyasallara dayanıklı, özel plastik veya çelikten yapılmış, doku takip işlemi sırasında solüsyonuna izin verecek yapıda olmalıdır. Bir kaset içerisine konan doku kasetin en fazla 2/3 ünü işgal etmelidir. Kasetler içindeki dokularla birlikte cam bir kabın içinede an az iki saat musluk suyunda oda sıcaklığında yıkanmalıdır. Amaç formalini dokudan uzaklaştırmaktadır. Kaset içindeki doku kalınlığı 2 – 3 mm olmalıdır. Boyu ile eni arasındaki oran 1 1,5 mm olmalıdır.
Suyun içerisinden çıkarılan kasetler doku takip cihazına yerleştirilir. Doku takip cihazının içerisinde 11 – 12 kap bulunur. Cihaz sabaha kadar işlemini tamamlar. Doku takipteki temel amaç ; dokuları dehidrate etmek, sonra saydamlaştırmakve en son iki kaptada parafinin erime ısısında parafinin dokulara nüfus etmesini sağlamaktır.
Tekip kapları
1) Su
2) %70’lik alkol
3) %80’lik alkol
4.5) %95’lik alkol
6.7) %99,5 luk alkol
Aseton Dokudaki alkolü temizler
9.10) Ksikol Alkolu temizlenen dokuya girer ve saydamlaştırır.
11.12) Erimiş parafin
• Otomatik takip cihazlarında dehidrasyon sıvıları ile saydamlaştırıcı sıvıları birbirine karışırsa etkileri azalır.Bundan dolayı 6 alkol 2 ksilol kullanılır.
Paratine gamme işlemi
Bir gün sonra doku takip cihazından kasetler çıkarılır. Paratin döküm cihazının sıcaklık alan bölümüne boşaltılır. Kasetler teker teker çıkarılır. Doku parçalarının büyüklüğüne göre demir kaplar (kalıplar) ayarlanır.cihaza önceden katı parafin konur.Makinenenin sıcak bölgesinede parafin erir. Parafinin erime sıcaklığı 55 – 60 derece arasında olmalıdır. İstenildi zaman akıtma düğmesine basılarak parafin akıtılır. Parafin akıtıldıktan sonra kasetten çıkarılan doku parçaları parafine gömülür. Bolklama yapılırken dokunun kesilecek yüzü kalıbın dibine gelecek şekilde sıcak pens ile parafin blok içerisine yerleştirilir. Üzerine hafifçe bastırılır. Dokunun parafin üzerine yeeleştirilmesi sağlanır. Kasette hiç doku kalmamasına pensin ucunun her parça alındıktan sonra temizlenmesine dikkat edilmelidir. Boşalan kasetler parafinle gömülen parçaların üzerine kapatılır ve tekrar parafin akıtılır. Perafin bloklar donmaları için makinenin soğuk bölgelerine konur. Donduktan sonra kalıplar çıkarılır. Kasetin etrafındaki fazla parafin temizlenir.
Daha sonra buzdolabına kaldırılır. İyice sertleşen parafinler genişçe bir buz kalıbının içerisinde mikrotoma getirilir. Çalıştığımız yörenin iklimi, mevsimi(sıcaklık derecesi) parafin bloğun donma süresini etkiler.
Mikrobun bıçaklıdır. Dıspozul bıcaklar kullanılır. Bir bıçakla 10 – 100 kesit alınabilir. Blokta kullanmış olduğumuz parafinin kalitesi, kestiğimiz dokunu niteliği (servix dokuları zor kesiliri bıçağı bozar. Endoskopik biyopsiler daha kolay kesilir.) bıçağın kullanım süresini etkiler. Bıçakla önce yumuşak dokuları daha sonra sert dokuları kesmeliyiz.
Mikrotonlar kızaklı(rotarin) ve dönen (rotatuar)mikroton olmak üzere iki çeşittir.
Blokların traşlanması
Traşlama yapılırken bıçağın farklı bir alanı kullanılır. Blok tutucuya konur. Kalınlık ayarı yapılır.(mikrotonun arkasındaki düğmeden) Kesme eğimi ayarlanır. Bütün vidalar sıkılır. Yüzey traşı 15 mikrona kadar yapılabilir. 4 – 6 kalınlığında kesitler alınır. Kesit kalınlığı ne kadar ince olursa çekirdek yapısı o kadar iyi olur. Hücreler ayırt edilemez.
Alınan kesitler bıçak üzerinde küçük bir fırça veya penset ile kırıştırılmadan sıcak su banyosuna alınır. Kesitlerin su banyosuna alınmasının temel amacı kesitteki kırışıkların giderilmesidir.Su banyosundaki suyun sıcaklığı parafinin erime sıcaklığının 5-6 derece altında olmalıdır. Sıcak su banyolarında termostat bulunur. Kesitler su üzerinde yüzdürülür. Kırşıklıklar düzeltildikten sonra temiz bir lama alınır. Lamın bir ucundan 1 -1,5 cm diğer ucundan 3 cm boşluk brakılır.Kesit örneğinin sepetin kenarında kalmaması için preparatlar hazırlanır. Kesitler lama alınırkene su banyosunun dikkat edilmelidir. Önceki kesitler kanser riski taşıyorsa preparatların üzerine kurşun kalemle biyopsi numarası mutlaka yazılır. Hazırlanan preparatlar sepetlere yerleştirilir.
Boyama
Sepetler hazırlandıkatan sonra ksilol içerisnde etüve konur.(Deparafinasazyon) Amaç parafinin preparatten uzaklaştırılmasıdır. 30 – 45 dakikada tamamlanır. Etüvden çıkarılan sepetler sırasıyla ksilen(sıcak), aseton, %96’lık iki alkolden geçirilir.[onar ker daldırılıp çıkarılması yeterlidir.] Böylece dokulardan suyun uzaklatırılması sağlanmış olur. (Dehidratasyon) Alkolden sonra suda yıkanır. (Rehidrasyon) Hemotoksilen boyasının içine daldırılır. Boyanın eski ya da yeni olmasına göre 5 – 10 dk bekletilir.(Hemotoksilen boyası yaklaşık 1 say kullnılır. Daha sonra boyamaz. Daha kısa sürede boyaması için içerisine asetik asit eklenir. Suda yıkanır. Aset alkole batırılıp çıkartırılarak difaransiye edilirler. 10 dk çeşme suyunda yıkanır. Eoin solüsyonuna daldırılır. 15 sn-2 dk bekletilir. Eozinde stoplazma , hemotoksilende çekirdek boyanır. Bayama işlemi bittikten sonra tekrar dehidrasyon işlemi yapılır. Dehidrasyona %90’lık bir alkolle başlanır, %70‘lik alkole kadar düşürülür. Sepet sallanarak içerisindeki lamlar kurutulur.Kurutulduktan sonra 10 dk ksilolde bekletilerek saydamlaşması sağlanır.
Kapatma
Ksilol içerisinde bulunan sepetten teker teker çıkarılan lamların yazısız olan tarafından altı silinir. Üzerine yapıtırıcısı damlatılı. Bir büyük bir küçük lamel kapatılır. Hava kabarcığı olmamasına dikkat edilmelidir. Hava kabarcığı olan yer tırnak ucuyla bastırılarak yok edilir. Daha sonra mabelerin üzerine sıralanır. Lamlar hangi hastaya aitse buna göre hasta kağıtlarıda mabel arasına yerleştirilir.
Mikroskobik inceleme için patoloji uzmanına gönderilir.
PAP SMEAR
Kayıttan gelen örnekler her hastanın kağıdının üstüne konur. Örnekler özel bir kabın içerisinede gelir.bu kalıpların içerisinde vajinal sürüntü bulunan lamlar vardır. Bir kalem yardımıyla vajinal sürüntünün hangi tarafta olduğu belirleni. Sürüntü üste gelecek şekilde hasta kağıtlarının üzerine konur. Cam kalemi ile hasta kağıtlarındaki numaralama yazılır. Sırasıyla sepetlere konduktan sonra alkol içerisine konur. Alkolden sonra aset alkole daldırılır, çıkarılır. Suda yıkanır. %96’lık iki alkolden geçirilir.
Orange G ile 1,5 dk boyanır. Yıkanır. Tekrar iki alkolden geçirilir. E-1 50 ile 1,5 dk boyanır. Yıkanır. İki alkol, etil alkol, asetondan geçirilir. Kurutulduktan sonra ksilole konur belli bir süre sonra kapatma işlemine geçilir.
BRONŞ LAVAJI
Özel lamı, süzgeci ve santrifüjü vardır. Santripüj amkinesinde bulunan demire önce lam sonra metal süzgeci yerleştirilir. Metal süzgeç yerleştirilmeden önce bronş lavajından çok az konur. Çok konmasının sebebi santrifüjde taşmaması, akmamasıdır. Metal süzgeç yerleştirildikten sonra santrifüje konur. 800 devirde 10 dk. My_Grunwald boyası kullanılır. Lamların ortasında daire şeklinde bir bölge bulunur.süzgeçteki hücre santrifüjde bu bölgeye sızar. Santrifüjden sonra lamın üzerindeki süzgeç çıkarılır. Süzgecin dibinde hücreler birikir. Süzgeçeler daha sonra atılır. (1 kullanımlıktır.) Lamlar alkol içerisine konur. Boyaması, Pap Smear’daki gibidir.
FROZEN
Ameliyattan gelen parçalardan doku örnekleri alınır. Cakların üzerine parafine benzer dondurucu bir madde dökülür. Üzerine doku parçaları konur. Tekrar dondurucu sıvı akıtılır. Parçanın sabitleşmesini sağlar. Frozen makinesinin dondurucu bölgesine sırasıyla caklar konur. Çabuk donması, soğuması için caklara şoklama uygulanır. Daha sonra makinenın mikrotomunda kesit alınır. Yağlı dokulardan alınan doku örnekleri lam üzerine alınır. Boyama yapılır. (kslol, aseton ………….) Ksilolden çıkarılan lamların üzerine yapıştırıcı yardımıyla lamel kapatılır. Doktorlar tarafından incelenmek üzere gönderilir.
İMMUN HİSTO ÇALIŞMA
Kesitler polysine le kaplanmış lamalara alınır. Lamlara alınır. Kesitler bir önceden hazırlanıp (her antikor için bir kesit alınır)56 derecelik etüvde 1 gece bekletilir. 5 adet ksilolden çıkartırıldıktan sonra 3 ayrı absoli alkolden ve 3 adet %96’lık alkolden geçirilir. Musluk suyunda 5 dk yıkanır. Antikorların çalışma özelliklerine göre fırınlama, enzim ya da sadece trist buffer dan geçirilir.(Fırınlamada 20 dk mikrodalga fırında ya da düdüklü tencere işlemi kullanılabilir. Fırınlama sırasında pH=6 olan sitrat buffer kullanılır. Fırınlama bittikten sonra 20 dk soğuması beklenir. Soğuduktan sonra 4 ayrı trist buffer dan geçirilir.dokuların etrafı hidrofop kalemle çizilip 20 dk H O (hidrojenperoksit)’te bekletilir. Distile suyla yıkanır. Tekrar 4 adet trist buffer’dan geçirilir. Ultra blok damlatılır 5 dk. Üzerindeki ultura blok atıldıktan sonra direkt istenilen antikor damlatırlır. Antikor özelliğine göre belirleme süreleri farklıdır. Tekrar distile suyla yıkanır, 4 adet trist buffer’dan geçirilir. Biotinylated goad.
Anti-mouse damlatılır. 15 dk. Bekletilir. Tekrar distile su ve trist buffer dan geçirilir. Strep tavidin peroxidase damlatılır. 15 dakika bekletilir. distile su ve trist buffer dan geçirilir.Kromojen damlatılır. 15 dk bekletilir. Akan suda 5 dk. Yıkanır. Distile sudan geçirilir. Mayer hematoksilenle boyanır. Amonyak morartılır. Özel kapama maddesi ile kapatılır. Böylece bakmaya hazır hale gelmiştir.
Amaç : Tümörlerin nereden kökenlendiğini öğrenmek için yapılır.
PAS Boyama
Ksilol, aseton, 2 alkol, su ve periodik asit 5 dk bekletilir. Distile suyla yıkanır. Lam kurulanır ve shift boyası ile boyanır. Oda sıcaklığında durmaz. Buzdolabında saklanır shift 15 dk. Bekletilir (veya boyanır) Akan suda yıkanır.
2 Alkol, aseton, ksilol den geçirilir.
Orsein Boyası
%70’lik alkolden geçirilir. Şalenin içerisine konulan orsein boyasının içerisine yerleştirilir. 2 saat sıcak su banyosunda bekletilir. Dokunun elastikiyetini ölçmek için yapılır. Tekrar alkole daldır. Sudan geçir. 2 dk. Hematokijende boyanır. 2 alkol, aseton, kurut, ksilol, kapatma
