AKDAĞMADENİ
AKDAĞMADENİ
İç Anadolu Bölgesi’nde, Yozgat iline bağlı bir ilçedir. Doğusunda Sivas ilinin Yıldızeli, Sarıkışla, güneyinde Yozgat ilinin Çayıralan ve Sarıkaya, batısında aynı ilin Sorgun, kuzeyinde Çekerek ilçeleri bulunur. 2 bucağı-104 köyü vardır.
Yüzölçümü: 2.053 km.2
Nüfusu: 64.140 (1980)
İlçe toprakları çoğu yerde düzdür; tarıma elverişlidir. Doğu, kuzeydoğu, güneydoğu yönlerindeki tepelerle dağ yamaçları sık ormanlarla örtülüdür. Köylerin çoğu bu ormanların arasında kurulmuştur. En çok kızılcam ile meşe ağacı vardır. İklim yayla iklimidir; yani çok serttir. Kışlar çok soğuk ve yağışlıdır. İlçe halkı geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlar. İlçenin özellikle güney bölgesinde kerestecilik yapılır. İ İçenin belli başlı yolu İstanbul ile Ankara’yı Erzurum’a bağlayan 2 numaralı devlet şosesidir.
Akdağmadeni ilçe merkezi, Akdağı’ın kuzey eteklerinde kurulmuştur. Nüfusu : 10.320 (1980) Denizden yüksekliği 1.355 metredir. İl merkezine uzaklığı 108 km.’dir. Kasaba, gökkubbeyi delercesine yükselen çam ormanlarının ortasındadır. Eski konaklan andıran evleriyle, ağaçlar arasında pek güzel, gösterişli bir görünüşü vardır. Kasabanın üzerinde, bütün heybetiyle Akdağ yükselir. Dağın çevresine yayılan bağlar, bahçeler kasabanın evleriyle birleşir. Evlerin çoğu mermerden yapılmıştır. Çeşmelerinden şırıl şırıl sular akar. Akdağmadeni, bu haliyle, bir Anadolu kasabasından çok, İsviçre’nin dağ şehirlerini andırır.
Eskiden kasabada yaşayanların büyük çoğunluğu Rum’du. Sonradan, Lausanne (Lozan) Antlaşmasının mübadele gereğince, Rumlar ayrılmış, yerlerine Türkler yerleştirilmiştir. Kasabanın beş mahallesi, 1000 evi vardır. Belediye örgütü 1862 yılında kurulmuştur. Beş kilometre uzaklıktan getirilen içme suyu, 60 çeşme^ile kasabaya dağıtılır. Çekerek Irmağı kuzeybatıdaki ovayı sulayarak bereketlendirir. Çevrede bulunan gümüşlü kurşun madeni işletilmektedir. Kasabanın altındaki mağaraların büyüklüğü dillere destandır.
Akçadağ ilçesinin toprakları çeşitli biçimler gösterir. İlçenin ortasından geçen ova Sultansuyu boyunca uzanır. Yazıhan düzlüğü ile birleşir. Doğu yönü dik yamaçlıdır; batısını ise, Ademkıran Dağı’nın etekleri kaplar. Güneybatısında da Akçadağ vardır. Halk geçimini tarım ve hayvancılıkla sağlar. İlçe yol bakımından fakirdir. İl merkezine devlet şosesi ile bağlıdır. Malatya-Fevzipaşa Demiryolu da ilçe sınırları içinden gelip geçer. Komşu ilçe ve köylere giden yollar çok bozuktur; bu yüzden de, kışın büsbütün kapanırlar. Dağlık yörelerde, kayaların sonradan oyulmasıyla oluşmuş birçok mağara vardır. Bunların en büyükleri Şgol Boğazı’-nda bulunanlardır. Çok eski çağlarda, o çevrede yaşayan insanların bu mağaraları konu olarak kullanmış oldukları sanılmaktadır.
Akçadağ ilçe merkezinin eski adı Arga’dır. Nüfusu’ 8.015 (1980). Ancak, ilçe merkezi çok kez Akçadağ adıyla anılır. Pek eski çağlarda adı Arka imiş. Kasaba Karadağ’ın doğu eteklerindedir. Denizden yüksekliği 925 metredir. Kuzey rüzgârlarına kapalı, doğu rüzgârlarına açık olduğu için, iklimi sıcaktır. Yağış miktarı çok azdır. Kasabanın doğusundan Sultansuyu deresi akar. Sultansuyu, Fırat Nehrî’nin kollarından Tohma Ça-yı’na dökülür. Sultansuyu boyunca çevre ağaçlık ve yeşilliktir. Çevrede gelişigüzel inşa edilmiş tek katlı, düz damlı evlere rastlanır. 1100 kadar binası vardır. Yollar da bir düzene göre yapılmamıştır. Kasabaya içme suyu daha yeni getirilmiştir. Kasabanın hemen dışında, 7 kilometre doğuda, Sultansuyu Harası ile eskiden köy enstitüsü olan öğretmen okulu vardır. Bunlar, kasabanın dışında olmalarına rağmen, o yörenin beJJi başlı hareket kaynağıdırlar. Kasabanın şurasında, burasında eski çağlardan kalma eserle rin izlerine rastlanır. Kasabanın il merkezine uzaklığı 37 km.’dir.
