AHMET VEFİK PAŞA
AHMET VEFİK PAŞA (1823 – 1891)
Devlet adamlarımızdan ve ya-zariarımızdandır. İstanbul’da Mühen-dishane’nin ilk kısmında okuduktan sonra, babasıyla birlikte Paris’e giderek, orada St. Louis Lisesi’ne devam etti. 1837′de İstanbul’a döndü. Tercüme Odası’nda çaıışma hayatına atıldı. 1840 yılında, elçi kâtibi olarak Londra’ya gönderildi. Sırbistan’da,
Memieketeyn’de (Eflâk ve Buğdan) bulundu. 1847 yılında, gösterdiği başarıdan dolayı, Tercüme Odası başmütercimliğine atandı. 30 yıl süreyle, çeşitli devlet memurluklarında bulundu; hepsinde de büyük başarı gösterdi. Ahmet Vefik Paşa, 1878′de, ilk Meclis-i Mebusan’a da başkan seçilmiştir. Aynı yıl içinde, başvekilliğe, 1879′da da, Bursa Valiliği’ne atandı. 1882′de, gene başvekilliğe atandıysa da, bu kez «başvekillik görevi ancak üç gün sürdü. Ahmet Vefik Paşa, Türkiye’de “Başvekil” unvanını alan ikinci devlet adamıdır. Söylendiğine göre, “sadrazam” unvanını, “başvekil”e çevrilmesinde, kendisi ayak diremiştir.
Ahmet Vefik Paşa, 1882′de devlet hizmetinden ayrılarak, özel çalışmaya başlamıştır. Bundan dokuz yıl sonra da ölmüştür. Devlet hizmetlerinden çok, edebiyat alanındaki hizmetleriyle tanınmıştır. Özellikle, Molîere* den yaptığı çeviri ve adaptasyonlarla, edebiyat alanında büyük ün salmıştır. Başka yazarlardan dilimize çevirdiği eserlerin sayısı da az değildir.
Ahmet Vefik Paşa’nın telif eserlerinin en önemlisi, “Lehçe-i Osmanî”dir. Türkçeyi os-manlıcadan ayrı, bütün bir dil sayan da, ilk o olmuştur. Aynı şekilde, Türk tarihinin yalnız Osmanlılar’a özgü olmadığını, bütün Türkler’i kapsaması gerektiğini ilk ileri.süren de odur. Hattâ, bu konuyu işleyen, “Hikmet-i Tarih” adında bir eseri de vardır. Ayrıca, Ebülgazi Bahadır Han’ın “Şecere-i Ev-sal-i Türkiye” adındaki eserini de Osmanlı türkçesine çevirmiştir. “Fezleke-i Tarih-i Osmani” adında bir de okul kitabı vardır.
Ahmet Vefik Paşa’nın Moliere’den yaptığı çeviri ve adaptasyonlara gelince: Vefik Paşa’ nın gerek Fransızcaya,gerekse Türkçeye olan hâkimiyeti sayesinde bu eserler gerçek birer telif eser özelliği kazanmışlardır. Eserlerdeki tipler son derece büyük bir ustalıkla bizim hayatımıza aktarılmıştır. Ahmet Vefik Paşa’ nın bu eserleri doğrudan doğruya halkın kullandığı dille kaleme almış olması da, bunların büyük basan kazanmalarının başlıca nedenlerindendir.
Ahmet Vefik Paşa dürüst ahlâklı, biraz tuhafça, sert yaradılışlı bir insandı. Son derece canlı bir zekâya sahipti. Resmî memuriyet-leriyle, edebiyat alanındaki verimli çalışmalarıyla fikir ve siyaset tarihimizin unutulmaz simaları arasına girmeyi başarmıştır.
Bibliyografya:
Eserleri.— Hikmet-i Tarih (Tasvir-i Efkâr’ da tefrika), Şecere-i Evşal-i Türkiye (Ebülgazi Bahadır Han’ın eserinin Osmanh diye-leğine çevrilmişti, 1864), Fezleke-i Tarih-i Osmanî (1869), Hikâye-i Hlkemiye-i Mikro-mega (Voitaire’den, 1871), Telemak (Fene-lon’dan, 1881), Gil Blas de Santiilani’nin Sergüzeşti (Le Sage’den, 1886), Ernani (Vic-tor Hugo’dan), Lehçe-i Osmanî (1876,1888, 1889).
MoiieVe’den adapte piyesleri. —Zor Nikâh; Zoraki Tabip; İnfia!-i Aşk; Don Civani; Ta-bib-i Aşk; Adamcıl; Tartüf; Azarya; Yorgaki dandini; Okumuş Kadınlar; Dekbazlık; Meraki; Kocalar Mektebi; Kadınlar Mektebi, Savruk; Dudu Kuşları.
Hakkındaki eserler.— Ahmet Vefik Paşa (Prof. İsmail Hikmet Ertayan, 1932); Ahmet Vefik Paşa (Mehmet Zeki Pakalın, 1942); Ahmet Vefik Paşa (Mehmet Uraz,1944); Tan zimat devrinin büyük ve unutulmaz devlet adamları (Vedat Onur, 1964), Ahmet Vefik Paşa (Sevim Güray, 1966)
